De eerste van de nieuwe reeks steentjes worden gelegd voor het voormalige huis van de familie Zilversmit in de Lange Wijngaardstraat 14, het monumentale Joods Gemeenschapshuis.
De eerste van de nieuwe reeks steentjes worden gelegd voor het voormalige huis van de familie Zilversmit in de Lange Wijngaardstraat 14, het monumentale Joods Gemeenschapshuis. Eigen Foto

‘Eerste’ Haarlemse struikelsteen gelegd voor huis van familie Zilversmit

Historie

HAARLEM De stichting Struikelstenen Haarlem geeft, in samenwerking met de Gemeente Haarlem en Spaarnelanden, donderdag 3 maart de aftrap voor een ambitieus struikelstenenproject in de stad. Op deze dag worden er achttien zogeheten ‘struikelstenen’ geplaatst om Joodse Haarlemmers te herdenken die in de Tweede Wereldoorlog zijn weggevoerd en vermoord. Op 14 april volgt er een tweede ronde en worden 36 stenen gelegd. Het doel van de stichting is om voor alle 733 vermoorde Joodse stadgenoten een struikelsteen te plaatsen binnen een tijdspanne van 10 jaar.  

In de afgelopen jaren zijn in verschillende Europese steden ‘struikelstenen’ neergelegd. Met deze stenen – geplaatst voor de deur van hun voormalige woonhuis – wordt aandacht besteed aan de in de Tweede Wereldoorlog weggevoerde en vermoorde Joodse inwoners. De Stichting Struikelstenen Haarlem heeft het initiatief genomen om net als in bijvoorbeeld Amsterdam, Rotterdam, Eindhoven en Amersfoort en Den Haag ook in Haarlem deze struikelstenen neer te leggen. Hoewel er in Haarlem al enkele van deze stenen liggen, blijft Haarlem namelijk ver achter bij andere plaatsen in Nederland.

Dat er 3 maart achttien stenen worden gelegd, is geen toeval. Het getal 18 heeft namelijk een bijzondere betekenis in het Jodendom. Het is een geluksgetal, dat staat voor het Leven en voor Hoop. “Een mooi getal om uit te drukken dat we willen stilstaan bij de levens van de Joodse Haarlemmers die tijdens de Tweede Wereldoorlog zijn vermoord. De ambitie is dat al deze mensen, die nooit een eigen graf hebben gekregen, een struikelsteen krijgen ter nagedachtenis”, aldus Reini Elkerbout van de werkgroep van Struikelstenen Haarlem. 

TROUWEN IN WESTERBORK Donderdag 3 maart onthult burgemeester Wienen om 13.00 uur de eerste van de nieuwe reeks steentjes, voor het voormalige huis van de familie Zilversmit in de Lange Wijngaardstraat 14, het monumentale Joods Gemeenschapshuis. Nathanni Moses Zilversmit, op 31 januari 1886 geboren in Warsingfehn (Duitsland) was samen met zijn vrouw Minna (9 augustus 1890, Papenburg) conciërge in het Joods Gemeentegebouw van Haarlem, waar het echtpaar ook woonde. Tevens was hij grafdelver bij de Nederlands Israelitische Gemeente Haarlem en drager bij de Godsdienstige Instelling Gemieloeth Chassadiem. Ook dochter Friederika Zilversmit (15 augustus 1922, Papenburg) woonde nog op de Lange Wijngaardstraat 14. Zij ging 5 augustus 1942 in Haarlem in ondertrouw met David Goud, maar lang duurde het geluk van het prille paar niet. De hele familie werd door de Duitsers op transport gezet en op 26 augustus kwamen de vier Haarlemmers aan in Westerbork. Daar trouwden Friederika en David op 27 augustus, een dag voordat de hele familie van Westerbork naar het Poolse vernietigingskamp Auschwitz werd overgebracht. Daar werden de drie leden van de familie Zilversmit op 31 augustus vermoord. Van het lot van David Goud is minder bekend, alleen dat hij uiterlijk 30 april 1943 in Midden-Europa is omgekomen. 

Op www.struikelstenenhaarlem.nl zijn alle verhalen te lezen over de bewoners van de achttien adressen waar komende week struikelstenen gelegd worden. Alle verhalen zijn even indrukwekkend en geven een gezicht aan de mensen die op gruwelijke wijze het leven hebben gelaten in de oorlog. Zo is er bijvoorbeeld het verhaal van Gabriel Jacobs (14 september 1898, Maassluis), die op de Pijntorenstraat 20 woonde. Jacobs was godsdienstonderwijzer en secretaris van de Ned. Israëlitische Gemeente in het Gemeentegebouw in de Lange Wijngaardstraat, secretaris van het Joles Ziekenhuis, assistent voorzanger, ritueel slachter, leider van de jeugdsynagoge en dodenverzorger. Hij en zijn vrouw Alice hadden drie kinderen, van wie er twee de oorlog overleefden. 

ONDERDUIKEN Eind januari 1943 moest de familie Jacobs hun huis verlaten omdat het in beslag werd genomen. Rabbijn Philip Frank bood het gezin onderdak, maar op de dag dat ze daar aankwamen bleek Frank net te zijn gefusilleerd. Ze vonden nog twee weken onderdak in het Joles ziekenhuis, voordat alle Haarlemse joden gedwongen werden naar Amsterdam te vertrekken. Daar woonden ze enkele maanden in de Transvaalbuurt tot ze een oproep kregen om naar het Centraal Station te komen. Jacobs gaf zijn twee oudste kinderen, Victor en Rosy, mee aan een neef, die ze liet onderduiken. Victor dook onder bij de Haarlemse overburen in de Pijntorenstraat 21, Rosy ging naar een ander adres in Haarlem, en later naar Groningen. Deze twee kinderen overleefden de oorlog en zagen elkaar twee jaar later na de bevrijding weer terug. Gabriel en zijn vrouw en jongste zoontje gingen 25 mei 1943 op transport naar Westerbork en werden op 4 juni 1944 in Sobibor vermoord. Zoontje Herman Max was toen pas 8 jaar oud....

Kijk voor meer informatie over het struikelstenenproject op www.struikelstenenhaarlem.nl


advertentie