Vic van de Broek d’Obrenan van de wijkraad in Bosch&Vaart, waar grondwaterproblemen spelen.
Vic van de Broek d’Obrenan van de wijkraad in Bosch&Vaart, waar grondwaterproblemen spelen. Marilou den Outer

Wijkraden (5): ‘Wijkcontract leidt tot grote betrokkenheid onder bewoners’

Maatschappelijk

HAARLEM Ruim vijftig jaar nu bestaan er in Haarlem wijkraden. Ze ontstonden toen de gemeente grote plannen had met wijken met slechte woningen: sanering! Verontruste bewoners eisten inspraak, en kregen die. Anno 2021 zijn de wijkraden er nog steeds, maar ze hebben gezelschap gekregen van de Nieuwe Democratie, en zijn lang niet meer zo autonoom als in het begin. Hoe staat het met de zeggenschap en invloed van de Haarlemmer?

Een serie van zes artikelen, door Marilou den Outer. Deze week deel 5. 

Meer Haarlemmers laten participeren in het besturen van de stad. Dat was het doel van het ambitieuze project ‘Nieuwe Democratie’ waarmee de coalitie in 2018 de Haarlemse arena betrad. Er lopen diverse experimenten met het overdragen van zeggenschap. Zo hebben Schalkwijkers budgetten van 70.000 euro gekregen voor verbetering van de wijk. De wijkraad Bosch & Vaart heeft vorig voorjaar een wijkcontract afgesloten met de gemeente over het oplossen van grondwaterproblemen en over het stimuleren van duurzaamheid in de wijk. In Zijlweg-west is een wijkpanel geloot dat een wijkagenda opstelt voor de komende twee jaar en om meer jongeren te betrekken bij de samenleving, en is er een kinderburgemeester geïnstalleerd. Maar gaat het hier over zeggenschap?

GROENE KROON Het is nog te vroeg om te zeggen hoe alle experimenten in de Nieuwe Democratie het doen. In Bosch & Vaart zijn ze wel al enigszins op stoom met het wijkcontract. Het contract geeft betrokken bewoners de ruimte om plannen naar eigen inzicht vorm te geven. In het duurzaamheidsproject ‘De Groene Kroon’ gaat dat prima. Actieve buurtbewoners geven onder andere als energiecoach praktische informatie en advies over verduurzaming van de huizen en de energievoorziening. In het grondwaterproject verloopt de samenwerking met de gemeente daarentegen nog niet optimaal, zo blijkt uit het verhaal van wijkraadsvoorzitter Vic van den Broek d’Obrenan. De situatie: in steeds meer kelders en kruipruimten in de wijk staat in de natte periodes water, terwijl het in droge periodes juist onder het wenselijke niveau zakt. Daardoor wordt de fundering van de huizen aangetast. De wijkraad is daarover al jaren in gesprek met de gemeente. De gemeente hield bewoners zelf  verantwoordelijk voor het drooghouden van de kelders, iets wat de wijkraad bestrijdt, omdat het een langdurige overlast betreft. “Hier hebben we de nodige spanningen over gehad met de gemeente”, aldus Van den Broek.

WIJKCONTRACT De wijkraad wilde graag stappen zetten in deze problematiek en greep de kans aan een wijkcontract met de gemeente te sluiten. Een werkgroep van bewoners ging aan de slag en werkte als klankbordgroep mee aan een onderzoek in opdracht van de gemeente om naar oplossingen te zoeken voor de grondwaterproblemen. Van den Broek: “Dat onderzoeksrapport wordt met de gemeente besproken. Zodra er oplossingen worden gepresenteerd, leggen we die in een meningspeiling aan alle wijkbewoners voor”.

Bij de gemeente loopt het organisatorisch niet zo lekker

Maar zover is het nog niet. Van den Broek: “Bij de gemeente loopt het organisatorisch niet zo lekker, er zit onvoldoende schot in de bemensing van dit project waardoor we niet verder kunnen met het uitwerken van de noodzakelijke maatregelen. alles duurt eindeloos lang. We hopen nu dat het wijkcontract fungeert als een extra druk op de gemeente. Als het project stagneert door interne problemen bij de gemeente komt het wijkcontract in het gedrang. Het grondwaterprobleem in de wijk speelt al zo lang. De gemeente heeft nu de kans om tot een gezamenlijke aanpak daarvan te komen dat ook als voorbeeld voor andere wijken kan dienen. We hopen dan ook het van harte dat de gemeente dit onderwerp snel weer oppakt, want het grondwaterprobleem wordt de komende jaren steeds erger en beperkt zich niet tot de grenzen van onze buurt. Wij begrijpen best dat de gemeente niet alle problemen van individuele bewoners kan oplossen, maar we willen wel dat zij de bewoners zoveel mogelijk helpt om oplossingen te vinden.” Of het wijkcontract zaligmakend is weet Van den Broek (nog) niet. “Maar we zien wel dat er grote betrokkenheid is van wijkbewoners, het is echt hún project. De wijkraad faciliteert slechts. Dat is belangrijke winst.”

SCHALKWIJK AAN ZET In Schalkwijk heeft de gemeente een zak met geld voor de deur gezet. Een eigen budget voor de wijk. Per ronde gaat het om 70.000 euro en mogen de 34.000 inwoners stemmen om te bepalen welke plannen daarmee worden uitgevoerd. De thema’s staan al vast, ze moeten passen in de categorie ‘elkaar ontmoeten’, ‘op straat’, of ‘groen of duurzaam’. In de eerste ronde werden 94 plannen ingediend, in de tweede ronde, die in december afliep, 55. Toen werden 20.000 stemmen uitgebracht en die leidden tot keuze van vijf plannen, die in 2022 worden uitgevoerd. De meeste stemmen, ruim duizend, gingen naar ‘het planten van een zee van bloemen’ aan de entree van Molenwijk, voor een bedrag van 7000 euro. Commentaar van de gemeente Haarlem op de website Schalkwijkaanzet.nl: “Als dit plan wordt gekozen bespreekt de indiener samen met de gemeente en Spaarnelanden de definitieve invulling en plek”.

Een andere gekozen project is ‘Minder eenzaam door gezonde maaltijden’. Vrijwilligers koken wekelijks in buurtcentrum de Ringvaart voor eenzame buurtbewoners (9500 euro). Commentaar van de gemeente Haarlem op de website: “Als dit plan wordt gekozen gaat het om een eenmalige subsidie. Het aanbod moet worden afgestemd met andere maaltijdaanbod in De Ringvaart. Na 2022 moet het plan zelfvoorzienend zijn of andere sponsors buiten de gemeente hebben gevonden.”

ONVREDE Oftewel: de gemeente heeft de touwtjes nog stevig in handen in dit Nieuwe Democratie-experiment. Bovendien was er onvrede over de uitvoering van projecten. Wethouder Jur Botter stak op de Haarlemse wijkradenconferentie eind oktober al de hand in eigen boezem en vertelde dat de projecten vertraging opliepen omdat zij bovenop al bestaande plannen en projecten kwamen. Dat kostte intern veel extra tijd en energie. “Voor ons is er nog een wereld te winnen in de Nieuwe Democratie.” Uiteindelijk zijn alle projecten van 2021 uitgevoerd, laat de gemeente nu weten.

Na de conferentie, in een gesprek via Zoom zegt Botter, kartrekker van de Nieuwe Democratie. “We zitten in een soort overgangssituatie. In oude situatie gaat het om puur representatieve democratie, waarbij inwoners zeggenschap overdragen aan mensen op wie ze stemmen. Maar we zien de laatste jaren steeds meer dat mensen zelf aan de knoppen willen draaien. Zeker ook in een stad met relatief hoogopgeleiden zoals Haarlem.” 

Naar inwoners luisteren is uiteraard heel belangrijk, maar dat is wat anders dan dat je echt zeggenschap deelt.

ZEGGENSCHAP “Het is voor gemeenten die experimenteren met nieuwe vormen erg wennen, zegt Joop Hofman, die als participatie-expert gastspreker was op de wijkradenconferentie. “Naar inwoners luisteren is uiteraard heel belangrijk, maar dat is wat anders dan dat je echt zeggenschap deelt. Of dat je toewerkt naar een samenleving die eigen afwegingen gaat maken. Met hulp van de gemeente, natuurlijk, die blijft nodig. Maar om met politiek analist en cultuurhistoricus René Cuperus te spreken: ‘bestuurders zijn enthousiast over participatie totdat het hun macht aanraakt”.

Vergaande experimenten zijn er overal, zegt Hofman. Antwerpen maakt tien procent van de begroting vrij voor burgerbegrotingen, Madrid besteedt er 120 miljoen euro jaarlijks aan. In het Noord-Limburgse Peel en Maas hebben burgers sinds 2009 zelf de verantwoordelijkheid op gebied van leefbaarheid in hun omgeving. Zij nemen de initiatieven, de gemeente faciliteert. “Uit metingen is gebleken dat het vertrouwen in de politiek in die gemeente hoger is dan het landelijke gemiddelde. Het levert dus positieve energie op”, aldus Hofman.

Terug naar Haarlem. Is het denkbaar dat een initiatief als Schalkwijk aan Zet in de Nieuwe Democratie de wijkraden overbodig maakt? Zeventig procent van de wijkraden die de enquête van het Haarlems Weekblad invulden was het daar matig tot niet mee eens. Wijkraad Europawijk lichtte toe: “Schalkwijk aan Zet is een mooi initiatief om plannen in de wijk te verwezenlijken, maar kan niet in de plaats komen van de wijkraad. De wijkraad heeft veel meer – en andere – taken in de wijk dan alleen maar leuke dingen verwezenlijken.” 

Hoe moet het nu verder met de wijkraden en de Nieuwe Democratie experimenten? Dat die doorgaan lijkt vrij zeker. De gemeenteraad zelf heeft onlangs ook besloten voor een extra experiment, met een burgerberaad waarin een panel van gelote inwoners zich kan buigen over de aanpak van stads brede thema’s.

Deze serie is mogelijk gemaakt door een financiële bijdrage van de Stichting Haarlems Stimuleringsfonds Lokale Journalistiek (HMF).

advertentie
advertentie