Wijkraadsverkiezingen in de Leidsebuurt in 1971.
Wijkraadsverkiezingen in de Leidsebuurt in 1971. Eigen Foto

Wijkraden (slot): ‘Doormodderen, afschaffen of vernieuwen?’

Overig

HAARLEM Ruim vijftig jaar nu bestaan er in Haarlem wijkraden. Ze ontstonden toen de gemeente grote plannen had met wijken met slechte woningen: sanering! Verontruste bewoners eisten inspraak, en kregen die. Anno 2021 zijn de wijkraden er nog steeds, maar ze hebben gezelschap gekregen van de Nieuwe Democratie, en zijn lang niet meer zo autonoom als in het begin. Hoe staat het met de zeggenschap en invloed van de Haarlemmer?

Een serie van zes artikelen, door Marilou den Outer. Deze week deel 6. 

Het was op het oog een gezellig samenzijn, daar in Sociëteit Vereeniging aan de Zijlweg. Een weerzien van oude bekenden en ontmoetingen met nieuwe wijkraadsleden. Maar er hing ook spanning in de lucht. De conferentie was net op stoom met verhalen over betere burgerparticipatie toen Thea de Roos, voorzitter van wijkraad Vondelkwartier, vanuit de zaal reageerde: ‘Ik zit hier naar een goed nieuwsshow te luisteren’. In de loop van de dag was er meer wrevel en irritaties en de conferentietitel ‘Lang Leve de Wijkraden’ leek ietwat voorbarig. De conferentie liet in een notendop zien waar de schoen wringt: de relatie met de gemeente is niet altijd even best.

BUREAUCRATIE In de jaren zeventig waren de lijntjes met de gemeente vaak kort, het ambtenarenkorps vele malen kleiner dan nu. Gemeentelijke plannen van vandaag zijn gegoten in uitgebreide ambtelijke processen, met termen als procesopdracht, startnotitie, nota van antwoord. En duren soms jaren. Een onderzoek vorig jaar van Bureau Berenschot naar de gemeentelijke organisatie, laat zien dat ook ambtenaren zelf tegen de ‘muur’ van de organisatie oplopen. Dat zij door alle nadruk op zorgvuldigheid focussen op overleg en papierwerk in plaats van zich te richten op ‘slagkracht en wendbaarheid’. ‘Er gaat veel tijd kwijt met het zich houden aan regels en bureaucratie’ en daardoor is er ‘weinig ruimte voor innovatie’.

Niet vreemd dus dat gemeentelijke plannen en processen ook voor wijkraden soms moeilijk te doorgronden zijn. Sommige plannen liggen bovendien tussentijds jaren stil en zie dan als wijkraad maar weer om aanwezig en alert te zijn als de draad vanuit de gemeente opeens weer wordt opgepakt. Dit alles vraagt veel kennis, energie en doorzettingsvermogen van wijkraadsleden. De ene wijkraad zet alles op alles om die invloed te pakken, anderen raken gefrustreerd, weer andere wijkraden beperken zich tot sociale activiteiten in de wijk zelf.

INGEKAPSELD In vergelijking met de jaren zeventig hebben de wijkraden het moeilijker om gehoord te worden. Ze hebben niet die unieke positie meer. maar: ze mogen blijven meedoen. In de woorden van wethouder Jur Botter: “we zijn niet van plan ze op te heffen.” In de praktijk worden wijkraden ingekapseld in een groter maatschappelijk geheel, bijvoorbeeld als een van de vele Stadmakers, dat zijn mensen en clubjes in Haarlem die innovatieve ideeën en ervaringen uitwisselen. Over inspraak gaat het niet.

Later dit jaar krijgen alle gemeentes in Nederland te maken met een nieuwe wet waarin participatie en inspraak een belangrijke rol moeten krijgen, de Omgevingswet. De gemeenten stellen dan zelf nieuwe participatieverordeningen op. Een woordvoerder van de gemeente stelt dat  de gemeente dit jaar met onder meer de wijkraden om de tafel gaat om over die participatie te spreken. “Maar of er meer of minder ruimte komt om mee te denken en praten, of dat het alleen ‘meer informeren’ wordt, dat is een vraag voor het nieuwe gemeentebestuur”.

VERNIEUWING De uitslag van de gemeenteraadsverkiezingen van 16 maart aanstaande zal leren of participatie en inspraak een belangrijk speerpunt zijn voor de nieuwe coalitie, en of bijvoorbeeld de Nieuwe Democratie experimenten worden doorgezet. De verkiezingsprogramma’s laten zien dat de huidige coalitiepartijen D66 en PvdA het sterkst inzetten op vernieuwing. D66 wil dat het burgerberaad waarmee binnenkort wordt geëxperimenteerd (met een geloot burgerpanel) grote bevoegdheid krijgt. PvdA zegt in een uitgebreide paragraaf over democratie bewoners zelf moeten beslissen over de inrichting hun eigen wijk, bijvoorbeeld via een wijkakkoord, en vindt ook dat ‘georganiseerde bewoners taken van de gemeente kunnen overnemen als zij het beter en slimmer denken te kunnen’ (right to challenge). De experimenten van de Nieuwe Democratie moeten worden uitgebreid naar andere delen van de stad aldus de PvdA.

GroenLinks (ook coalitie) zet in op bestuurlijke vernieuwing vooral met als doel inwoners en raadsleden meer vertrouwen te geven in de politieke besluitvorming. Wijkraden vindt de partij belangrijk, omdat inwoners zich daarmee op kleine schaal vertegenwoordigd voelen. De laatste coalitiepartij, het CDA, neemt het woord ‘vernieuwing’ niet in de mond. Deze partij vertrouwt op de huidige vertegenwoordigende democratie. 

STERKE POSITIE Buiten de huidige coalitie is een partij als Trots Haarlem sterk aanwezig in de wijken. Op wijkraadsvergaderingen is vrijwel altijd een van de twee fractieleden aanwezig. De partij zet in op digipanels, referenda en een gekozen burgemeester. De Actiepartij is samen met GroenLinks en D66 indiener van het (aangenomen) voorstel om tot een Burgerberaad te komen. De partij wil bovendien dat wijkraden geen vrijblijvende positie hebben maar een ‘sterke positie krijgen in de besluitvorming over de wijk’.

ChristenUnie zet breed in op meer participatie met als meest vergaand dat alle wijken een wijkcontract moeten krijgen, waarin afspraken staan over acties die gemeente en belanghebbenden in de wijk de komende vier jaar zullen uitvoeren. Maar voor alles geldt voor de partij dat het de gemeenteraad is, die ‘als hoeder van het algemeen belang, knopen doorhakt en eindverantwoordelijk is’.

Nieuwe democratie is een hobby van ambtenaren, gebakken lucht.

Lokale partij OPHaarlem stelt dat inspraak en participatie de afgelopen vier jaar “veel te weinig vorm en inhoud heeft gekregen. Nieuwe democratie is een hobby van ambtenaren, gebakken lucht.” De partij vindt dat participatie niet aan het eind van een traject moet plaatsvinden, met als doel “een besluit een wijk in te masseren“, maar aan het begin van een traject

De bereidheid bij gemeenteraad en bestuur om zeggenschap te geven - en dus macht af te staan - aan inwoners bijvoorbeeld via wijkraden is maar beperkt. Het ‘wij vragen niet, nee , wij eisen!’ van de wijkraden uit de jaren zeventig is vandaag de dag een utopie. Piet de Vries, lange tijd actief geweest voor de wijkraad Patrimoniumbuurt, kan zich er nog over opwinden. “Aardig hoor, die experimenten met de Nieuwe Democratie, maar het is allemaal zo projectmatig en schieten met losse flodders. In feite holt de gemeente de functie van de wijkraden uit, door bewonersinitiatieven te honoreren waar geen wijkraad aan te pas komt. Haarlem zou echt grote stappen moeten durven zetten, met serieus geld en met gelote wijkraden zodat alle bevolkingsgroepen aan bod komen. Er moet écht invloed kunnen zijn. Het gaat om directe zeggenschap voor bewoners in hun eigen omgeving, dus mèt budget en de nodige bevoegdheden.”

TOEKOMST De vraag voor de toekomst is wat wil de gemeente echt met de wijkraden? De wijkraden, die zo verschillend functioneren en in sommige wijken afwezig zijn? Doormodderen met het huidige bestel? Afschaffen? Of is er vernieuwing mogelijk? Bijvoorbeeld met een plan dat wijkraadslid Jan Appel van Amsterdamsebuurten tijdens de wijkradenconferentie opperde, naar aanleiding van het project Esplanade, de opvallende ecologische groenstrook van 750 meter lang in zijn wijk.

Veel meer wijken in het behoorlijk versteende Haarlem zouden van de kennis die is opgedaan in de Esplanade kunnen profiteren. Waarom niet hier een wijkradenconferentie over opzetten, zodat meer wijken groener en biodiverser kunnen worden? Zo’n wijkraadsbreed zou voor meer onderwerpen kunnen gelden, bijvoorbeeld de verduurzaming van woningen in de stad. Appel: “Het is toch zonde als je als wijkraad niet weet dat er mooie projecten van college wijkraden zijn, er gaat dan zoveel energie en kennis verloren.”

VERTREK Appel zal het overigens niet meemaken. Hij kondigde vorige maand zijn vertrek aan als wijksraadslid. En met hem nog vier leden. Hij licht toe: “Bewoners verbinden in onze wijk vraagt veel energie en levert voor mij onvoldoende op. De wijkraad wordt niet meer vanzelfsprekend gezien als het podium waarop bewonersplannen worden besproken en ontwikkeld. Ook mijn ergernis over de gemeentelijke organisatie speelt een rol. De Esplanade is na de verkiezingen toe aan de vijfde wethouder in een paar jaar tijd. De continuïteit en de o zo belangrijke communicatie verlopen soms uiterst moeizaam. Wanneer zich voor de jaarvergadering in juni geen nieuwe kandidaten melden, dan houdt het op. Dan wordt de wijkraad Amsterdamsbuurten opgeheven.”

Deze serie is mogelijk gemaakt door een financiële bijdrage van de Stichting Haarlems Stimuleringsfonds Lokale Journalistiek (HMF).

advertentie
advertentie